Panduan Reyhan Esans · 12 Julai 2026 · 6 minit bacaan

Sejarah Tasbih Era Uthmaniyah: Dari Bahan hingga Kraf

Tasbih telah lama menjadi sebahagian daripada kehidupan seharian umat Islam sebagai alat bantu berzikir. Namun, pada era Empayar Uthmaniyah, tasbih mengalami transformasi besar — daripada sekadar alat kiraan zikir yang ringkas kepada objek kraf halus yang dihiasi dengan teliti, dipandang tinggi dan dianggap sebahagian daripada warisan budaya. Mari kita telusuri sejarahnya.

Asal-Usul Penggunaan Tasbih

Penggunaan alat bantu kiraan untuk zikir bukanlah sesuatu yang baharu dalam sejarah Islam. Sejak zaman awal, umat Islam menggunakan pelbagai kaedah seperti kiraan pada jari untuk mengingati bilangan tasbih (Subhanallah), tahmid (Alhamdulillah) dan takbir (Allahu Akbar) selepas solat. Seiring berlalunya masa, alat kiraan berbentuk rantaian manik yang lebih tersusun mula digunakan secara meluas, dan berkembang menjadi apa yang kita kenali hari ini sebagai tasbih.

Perkembangan Tasbih pada Era Uthmaniyah

Empayar Uthmaniyah, yang memerintah dari abad ke-14 hingga awal abad ke-20, dikenali dengan tradisi kraf tangan yang amat maju dalam pelbagai bidang — dari seramik Iznik, kaligrafi, hingga kepada barangan peribadi seperti tasbih. Pada era ini, tasbih tidak lagi dilihat semata-mata sebagai alat fungsian, tetapi turut menjadi simbol status, adab dan citarasa estetika pemiliknya.

Tukang Mahir dan Kraf Tasbih

Di kota-kota besar seperti Istanbul, wujud golongan tukang mahir yang khusus mengukir dan menggilap tasbih daripada pelbagai bahan. Setiap manik diperhalusi dengan teliti — dari segi bentuk, saiz seragam, hingga kepada kilauan permukaannya. Sesetengah tasbih turut dihiasi dengan hujung logam (tepe) berukir halus, menjadikannya karya seni yang lengkap.

Bahan-Bahan Tasbih Tradisional

Sepanjang sejarah, pelbagai bahan semula jadi digunakan untuk menghasilkan tasbih, masing-masing mempunyai ciri dan nilai tersendiri:

• Kayu Keras: Seperti kayu zaitun atau kayu aromatik lain, dipilih kerana ketahanannya dan tekstur semula jadi.
• Batu Semula Jadi: Termasuk batu akik dan pelbagai batu permata lain yang turut dipercayai mempunyai nilai estetik dan simbolik tersendiri dalam sesetengah budaya.
• Amber (Kehrbar): Bahan resin fosil yang amat dihargai kerana kelembutan warna dan teksturnya yang unik.
• Biji Kuka (Tagua): Alternatif semula jadi yang lebih ringan dan mampan, kini menjadi salah satu pilihan paling popular kerana teksturnya yang licin dan tahan lama.

Bilangan Manik dan Maknanya

Tasbih tradisional biasanya mempunyai 33 atau 99 manik. Angka 33 merujuk kepada pembahagian bacaan tasbih, tahmid dan takbir sebanyak 33 kali masing-masing selepas solat (jumlah keseluruhan 99), manakala tasbih 99 manik membolehkan bacaan lengkap tanpa perlu mengulangi genggaman. Sesetengah tasbih turut dihasilkan dengan 1000 manik untuk kegunaan zikir yang lebih intensif atau sebagai koleksi istimewa.

Tasbih Sebagai Warisan Kraf Hari Ini

Tradisi menghasilkan tasbih berkualiti tinggi dengan perhatian terhadap bahan dan kehalusan kraf terus diteruskan hingga ke hari ini. Bahan seperti biji kuka kini menjadi pilihan popular kerana gabungan antara ketahanan, keselesaan di tangan dan nilai estetik semula jadinya — meneruskan semangat kraf halus yang diwarisi sejak zaman dahulu.

Sebagai jenama yang menghormati warisan ini, Reyhan Esans menawarkan koleksi tasbih kuka berkualiti dalam pelbagai saiz — 33, 99, 100 dan 500 manik — yang sesuai untuk kegunaan harian mahupun sebagai hadiah bermakna.

Soalan Lazim

Kenapa tasbih berkembang pesat pada era Uthmaniyah?

Empayar Uthmaniyah mempunyai tradisi kraf tangan yang kuat serta budaya penghormatan tinggi terhadap barangan berkaitan ibadah, menjadikan tasbih berkembang daripada alat zikir mudah kepada objek kraf halus yang dihiasi dengan teliti.

Apakah bahan tasbih yang popular pada era itu?

Antara bahan yang popular termasuk kayu keras, batu semula jadi, gading (sebelum dilarang), dan kemudiannya biji kuka yang menjadi alternatif popular kerana lebih mampan dan ringan.

Berapa bilangan manik tasbih yang biasa digunakan?

Bilangan yang paling umum ialah 33 dan 99 manik, mewakili bilangan zikir tasbih, tahmid dan takbir; turut wujud tasbih 1000 manik untuk kegunaan zikir intensif.

Apa itu tasbih kuka?

Tasbih kuka ialah tasbih yang diperbuat daripada biji kuka (tagua), bahan semula jadi yang keras, ringan dan licin selepas digilap, menjadikannya pilihan popular pada masa kini.

Sumber & rujukan: Maklumat sejarah dalam kandungan ini disediakan secara umum berdasarkan rujukan sejarah kraf dan budaya era Uthmaniyah yang diterima pakar sarjana secara meluas.

← Kembali ke semua artikel blog